Deel 3 in de serie over stress en jouw hormonen

De bijnieren zijn verantwoordelijk voor de productie van ongeveer 35 % van de geslachtshormonen in premenopauzale vrouwen. In de menopauze wordt dit percentage zelfs 50 %. Daarnaast wordt het hormoon cortisol in de bijnieren geproduceerd.

Onze bijnieren, en de hormonen die daar geproduceerd worden, hebben een effect op processen in ons hele lichaam.

De processen

Pregnenolon is het zogenaamde moederhormoon. Dit hormoon is de precursor (de voorloper) van vele andere hormonen, die zowel in de bijnieren als in overige delen van het lichaam worden gemaakt. Pregnenolon helpt om DHEA en progesteron te maken.

DHEA is nodig om geslachtshormonen te kunnen maken, namelijk oestrogenen (esteron, estradiol en estriol) en testosteron.

Wanneer er sprake is van stress is pregnenolon de precursor voor progesteron, die op zijn beurt weer de precursor is voor cortisol. Cortisol is ons stresshormoon. Ons lichaam is gemaakt om te vechten of te vluchten om te overleven. Overleven is het meest belangrijke voor ons lichaam, dus zodra we stress ervaren gaat cortisol in de overdrive. Ons lichaam weet echter niet met welke vorm van stress ze te maken heeft; mentaal-emotioneel, voeding gerelateerde stress of stress in de vorm van laaggradige ontstekingen. Ze weet alleen dat er sprake is van stress.

Omdat we heel veel cortisol nodig hebben, zorgen de bijnieren ervoor dat pregnenolon ook cortisol gaat aanmaken. Pregnenolon steelt als het ware energie uit de bijnieren om ook cortisol te kunnen produceren, ten koste van DHEA. Wanneer er echter niet voldoende DHEA is, kan er dus ook niet voldoende oestrogeen en testosteron geproduceerd worden. En dan komen we in een negatieve spiraal terecht.

Want wanneer er niet voldoende oestrogeen en testosteron wordt geproduceerd, ontstaan er symptomen die wij ervaren als premenopauzaal of menopauzaal en vaak wordt er dan gezegd dat die symptomen er nu eenmaal bij horen. Maar dat is feitelijk niet waar. Want er is een fysiologische reden waarom we ons zo voelen.

Ik heb al verteld dat pregnenolon wordt gestolen van DHEA om progesteron te maken. Op den duur is er dan sprake van chronische stress en raken onze bijnieren uitgeput. De bijnieren blijven proberen om bij te blijven, net als de hypothalamus, maar langzaam maar zeker zijn ze niet meer zo efficiënt en ontstaan er symptomen van bijnieruitputting (of eigenlijk uitputting van de hypothalamus).

Om een lang verhaal kort te maken; telkens als je cortisol aanmaakt vanwege verhoogde stress, heeft dit effect op de aanmaak van oestrogeen en progesteron, waardoor deze twee hormonen in disbalans raken.

Nu is het niet zo dat de productie van cortisol altijd alleen maar slecht is. We hebben cortisol en stress ook echt nodig. Wanneer we goed uitgerust zijn en een normaal stressniveau ervaren (dus geen chronische stress), helpt cortisol juist daarbij. Het zorgt voor de verbranding van vet in je lichaam, het zorgt ervoor dat onze stemming en emoties onder controle blijven, het stuurt de hormonen voor onze eierstokken aan en het helpt ontstekingen en allergieën tegen te gaan. Het helpt ons om weerstand te bieden aan stress en het onderhoudt ons immuunsysteem. Het heeft letterlijk invloed op onze energiehuishouding.

Maar wat er gebeurt, en met name doordat we allemaal zo’n stressvol bestaan leiden, is dat onze stressoren ons parten gaan spelen – mentaal-emotioneel, voeding gerelateerd of door laaggradige ontstekingen. Hier spreken we van chronische stress en logischerwijs wordt er dan teveel cortisol geproduceerd. Teveel cortisol is niet goed.

Een teveel aan cortisol zorgt voor:

  • Stimulatie van botverlies, dus osteoporose
  • Opslag van vet, met name in het buikgebied
  • Dat glucose onze cellen niet meer goed kan bereiken
  • De afbraak van eiwitten wordt verhoogd, wat betekent dat ons spierweefsel verzwakt. En dat terwijl onze spieren juist hun eiwitten hard nodig hebben voor ons metabolisme
  • Dat we slechter genezen, want het onderdrukt ons immuunsysteem en berooft ons lichaam o.a. van magnesium, zink en glutamine. Het werkt catabolisch, wat betekent dat het juist alles afbreekt.

Kortom, wanneer we dus teveel cortisol in ons lichaam hebben, slaan we vet op, slapen we slecht, worden we emotioneel gezien instabiel, bouwen we geen sterk spierweefsel meer op, verliezen we botmassa, verlagen we onze immuunrespons en zijn we veel ontvankelijker voor allergieën.

Samenvattend: wanneer je stress ervaart, gaat je cortisol omhoog. Dat is normaal. Maar wanneer de stress chronische vormen aanneemt en dat is bij heel veel van ons het geval, raken onze bijnieren uitgeput, burnout, vermoeid en begint het cortisolniveau te dalen. Wat ontstaat zijn symptomen die passen bij een hormonale disbalans.

Voldoende rust voor jezelf inbouwen zorgt ervoor dat de hormoonproductie in je bijnieren normaal blijft. Ons lichaam heeft nu eenmaal rust nodig om zichzelf weer te kunnen herstellen. Maar laten we eerlijk zijn, wie van ons doet dat?

Chronische stress zorgt er dus uiteindelijk voor dat je klachten krijgt en ziekte zich ontwikkelt. Jouw lichaam kan de uitputting van je bijnieren (en je hypothalamus) niet meer aan. Daar is je lijf nou eenmaal niet voor gemaakt.

Dus als jij op dit moment al klachten ervaart en moeite hebt om je gewicht onder controle te houden, dan maakt het niet meer uit hoeveel je sport, welk dieet je volgt of hoe gezond je eet. Jouw metabolisme is van slag, sommige paden zijn letterlijk kapot en deze zullen moeten worden gereset. De energiebanen moeten worden hersteld.

Dit is echter niet zo gemakkelijk als “even op vakantie gaan en dan is alles weer goed”. Maar hoe moet het dan wel? Dan gaan we je vertellen in het vierde, tevens laatste deel van deze serie. Kun je niet zolang wachten? Neem dan contact met ons op!